przewodnik po francji
kuchnia francuska
francja dla dzieci
zakupy
parki i ogrody
warto zobaczyć
język francuski

e-francja.eu czyli Francja po polsku

  • najlepsze informacje o Francji
  • - jak dojechać i jak się poruszać
  • - co warto zobaczyć i spróbować
  • - gdzie zrobić zakupy i co przywieźć
  • oraz wiele innych wiadomości!

Historia Francji w skrócie

francja-historia
Wyjątkowość Francji i francuskiej kultury wynika z nadzwyczajnie bogatej historii tego kraju - i to historii dramatycznych kontrastów. Francja jest "tyglem", w którym stopiły się historie wielu ludów: Celtów i Rzymian w najdawniejszych czasach, Germanów i Skandynawów w średniowieczu, Afrykanów i Azjatów w XX wieku, a również okazjonalnie Anglików, Hiszpanów, Portugalczyków i Żydów. Wszystkie te grupy wywarły istotny wpływ na skład i złożony charakter współczesnego francuskiego społeczeństwa.

francja-historia
Około V wieku p.n.e. tereny obecnej Francji opanowane zostały przez plemiona celtyckich Galów, którzy wyparli ich wcześniejszych mieszkańców - Iberów i Wigurów (Rotter 2000). Od IV w. p.n.e. Galowie toczyli wojny z Rzymem; ostatecznie Galia została podbita przez Juliusza Cezara (101-44) w I w. p.n.e. i szybko uległa romanizacji. Od III wieku jej tereny były najeżdżane przez plemiona germańskie, w V w. znajdowały się we władaniu Wizygotów, Burgundów, Alemanów i Franków (od których to pochodzi starożytna nazwa "Francie"), których władca Chlodwig (465-511) - z plemienia Merowingów - zjednoczył obszar całej Galii pod swym panowaniem i w 496 przyjął chrzest.

francja-historia
Państwo Franków po okresie świetności, za panowania Karola Wielkiego (742-814) z dynastii Karolingów (768-814), na mocy traktatu z Verdun (843) zostało podzielone na 3 części. Jego część zachodnia przekształciła się następnie w królestwo francuskie (powstało również germańskie królestwo wschodnich Franków oraz przejściowy twór - Lotaryngia). Od połowy IX w. następowało osłabienie silnej władzy centralnej.

W 987 r., po trudnym i niestabilnym okresie, królem ogłosił się Hugo Kapet (ok. 941-996), który zapoczątkował panowanie dynastii Kapetyngów (987-1328. W XII w. nastąpiło umocnienie władzy królewskiej, rozpoczęto również scalanie ziem francuskich, a pokonanie w 1214 roku pod Bouvines wojsk angielsko-niemieckich uczyniło z Francji najsilniejsze państwo na kontynencie. Zapewniwszy sobie dziedziczność tronu francuskiego, Kapetyngowie na przestrzeni wieków przeprowadzili szereg reform wewnętrznych - administracyjnych i ustrojowych, zwieńczonych w 1302 utworzeniem Stanów Generalnych.

francja-historia
Po wygaśnięciu w 1328 roku głównej linii Kapetyngów, tron francuski przypadł jej młodszej gałęzi, Walezjuszom (1328-1589), za panowania których nastąpiło dalsze wzmocnienie władzy królewskiej. Dążenie do całkowitego zjednoczenia ziem Francji doprowadziło do wojny stuletniej (1337-1453) pomiędzy Francją a Anglią, zakończonej wyparciem Anglików z kontynentu i utratą zdobytych przez nich posiadłości francuskich, z wyjątkiem Calais (miasto w północno-zachodniej Francji). W dobie reformacji rywalizacja pomiędzy katolikami a protestanckimi hugenotami (wyznawcami kalwinizmu we Francji) doprowadziła do wojen religijnych (1562-1598), którym kres położyło objęcie tronu przez hugenotę Henryka IV (1553-1610) (przyjął katolicyzm, ale edyktem nantejskim w 1598 r. zapewnił hugenotom całkowitą swobodę religijną), założyciela dynastii Burbonów (1589-1792).

francja-historia
Na przełomie XVI i XVII władza królewska zaczęła przechylać się w kierunku absolutyzmu, który apogeum osiągnął za panowania Ludwika XIV (1638-1715). Pod jego rządami Francja stała się pierwszą potęgą europejską, dokonując przyłączenia ziem sąsiednich (tzw. reuniony - od francuskiego słowa réunion - ponowne przyłączenie), a także zdobywając posiadłości kolonialne w Kanadzie, Luizjanie (dziś USA), w Ameryce Południowej (wschodnia część Gujany), na Antylach: Gwadelupa oraz Martynika (obie wyspy zajęte przez Francuzów w 1635 r.), w Indiach i w Afryce (Reunion na Oceanie Indyjskim zajęty przez Francuzów w 1638 r., a od 1946 r. posiada statut departamentu zamorskiego).

francja-historia
W czasach Ludwika XV (1710-74) i Ludwika XVI (1754-93), Francja pogrążyła się w chaosie ekonomicznym i politycznym wywołanym postępującym rozkładem struktur feudalnych, rozrzutnością dworu oraz niepomyślnymi konfliktami zbrojnymi: wojną o sukcesję austriacką (wystąpienie Prus, Francji, Hiszpanii i Bawarii przeciwko uznaniu dziedzicznych praw Marii Teresy (1717-80) - władczyni Austrii, królowej Czech i Węgier - do posiadłości Habsburgów (1273-1780)) oraz wojną siedmioletnią (1756-63) - rywalizacją o kolonie, w której Francja utraciła na rzecz Anglii północnoamerykańskie kolonie. Doprowadziło to do wybuchu rewolucji francuskiej (1789-1799), która obaliła monarchię absolutną. 14 lipca 1789 r. paryski lud zdobył Bastylię - więzienie stanowiące od dawna symbol władzy królewskiej. Punktem kulminacyjnym rewolucji było podpisanie 26 sierpnia 1789 r. "Deklaracji praw człowieka i obywatela" - programowego dokumentu francuskiej rewolucji. W 1792 roku proklamowano utworzenie I Republiki, a w 1795 r., po wcześniejszych rządach jakobinów (ugrupowanie polityczne opowiadające się za monarchia konstytucyjną) i żyrondystów (ugrupowanie polityczne, uformowane z części klubu jakobinów), władzę objął 5-osobowy dyrektoriat (rząd I Republiki). W wyniku przewrotu wojskowego w 1799 r. rządy przejął generał Napoleon Bonaparte (1769-1821), który sprawował je następnie w latach 1804-1814 i krótko w 1815 r. jako cesarz Francuzów, Napoleon I. Podczas wojen rewolucyjnej Francji oraz wojen napoleońskich Francja stała się główną potęgą Europy.

francja-historia
W XIX wieku Francja podporządkowała sobie liczne posiadłości w Afryce, które odzyskały niepodległość dopiero w XX wieku. Kolonie afrykańskie Francji zajmowały obszar 1 mln km2 i zamieszkiwało je około 52 mln ludności (Długosz 2000). Były to: " Afryka Północna: Niger (zajęty w 1904 r., niepodległy w 1960 r.), Czad (podbity w 1910 r., wolny w 1960 r.), Algieria (podbita w latach 1830 - 1914, wolna w 1962 r.), Tunezja (podbita w latach 1881-85, niepodległa w 1956 r.), Maroko (zajęte w 1904 r., wolne w 1956 r.); " Afryka Zachodnia: Dahomej (dziś Benin - zajęty w 1894 r., wolny w 1960 r.), Górna Wolta (dziś Burkina Faso - zajęta w 1896 r., niepodległa od 1960 r.), Mali (podbite w 1904 r., wolne w 1960 r.), Senegal (zajęty w 1890 r., wolny w 1960 r.), Gwinea Francuska (podbita w 1891 r., wolna od 1958 r.), Mauretania (zajęta w 1920 r., wolna od 1960 r.), Wybrzeże Kości Słoniowej (podbite w 1883 r., niepodległe w 1960 r.); " Afryka Środkowa: Kongo Środkowe (zajęte w 1883 r., wolne w 1960 r.), Gabon (podbity w 1885 r., niepodległy od 1960 r.), Republika Środkowej Afryki (zajęta od 1906 r., wolna od 1960 r.); " Afryka Wschodnia: Somalia Francuska czyli Terytorium Afarów i Issów (dziś Dżibuti - zajęte od 1946 r., niezależne od 1977 r.).

francja-historia
Po upadku Napoleona I na tronie francuskim ponownie zasiedli Burbonowie (1815-1830). W wyniku rewolucji lipcowej (27-29 VII 1830 r.), wywołanej próbami przywrócenia przedrewolucyjnego porządku, rządy objął Ludwik Filip I (1773-1850) z dynastii orleańskiej (1830-48), obalony przez rewolucję lutową (22-24 II 1848 r.). Proklamowano II Republikę, prezydentem której został Ludwik Napoleon Bonaparte (1808-73). W 1851 r. dokonał on zamachu stanu i rok później ogłosił się cesarzem jako Napoleon III (1852-1870), tworząc II Cesarstwo i ograniczając znacznie system rządów parlamentarnych. W tym okresie Francja prowadziła liczne wojny, m.in.: wojna krymska, walczyła w Sardynii przeciwko Austrii, interweniowała w Syrii i Chinach, w Meksyku, toczyła wojnę z Prusami zakończoną utratą Lotaryngii i Alzacji. Klęska w ostatniej wojnie doprowadziła do upadku II Cesarstwa i utworzenia III Republiki. W 1871 r. wybuchła tzw. Komuna Paryska (rewolucyjne i patriotyczne powstanie ludowe w Paryżu, wywołane trudną sytuacją materialną), która została krwawo stłumiona. Konstytucja z 1875 r. usankcjonowała republikę z silną władzą prezydencką. Od lat 80-tych XIX w. Francja zaczęła zdobywać liczne posiadłości kolonialne, stając się w niedługim czasie drugim po Wielkiej Brytanii mocarstwem kolonialnym.

francja-historia
Zwycięski udział Francji w I wojnie światowej przyniósł jej zwrot Alzacji i Lotaryngii. Po napaści Niemiec na Polskę Francja wypowiedziała III Rzeszy wojnę, ale aż do wiosny 1940 r. nie przystąpiła do działań zbrojnych. Po klęsce Francji w maju 1940 r. rząd marszałka Philippe'a Pétaina (1856-1951) podpisał zawieszenie broni, na mocy którego Alzacja i Lotaryngia zostały włączone do III Rzeszy, a Francję podzielono na 2 strefy: płn. z Paryżem - okupowaną przez Niemcy i tzw. wolną - z rządem w Vichy, w pełni podporządkowaną III Rzeszy. W 1940 r. na emigracji w Londynie ukonstytuował się organ władzy tzw. Wolnej Francji - Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego na czele z generałem Charlesem de Gaulle'em (1890-1970). Równolegle w okupowanej Francji działał ruch oporu.

francja-historia
W 1944 roku w wyzwolonej Francji powstał Tymczasowy Rząd Republiki Francuskiej pod przewodnictwem de Gaulle'a. W 1946 r. proklamowano IV Republikę. Po II wojnie światowej Francja aktywnie uczestniczyła w tworzeniu struktur integracji zachodnioeuropejskiej, m.in.: NATO, Rady Europy, EWG. Począwszy od lat 50-tych XX wieku Francja stanęła w obliczu silnych dążeń niepodległościowych wielu swych kolonii, m.in. wojna indochińska (w latach 1946-1954) oraz wojna algierska (1954-1962) doprowadziły do poważnego kryzysu wewnątrzpaństwowego i przejęcia w 1958 r. władzy przez generała de Gaulle'a (V Republika), który został wybrany na prezydenta (reelekcja w 1965 r.). W latach 1958-1960 Francja przyznała niepodległość większości swych kolonii w Afryce Zachodniej i Południowo-Wschodniej. W 1966 r. wycofała się ze struktur NATO. Po rezygnacji de Gaulle'a, w latach 1969-1974, funkcję prezydenta pełnił Georges Pompidou (1911-74), a następnie w latach 1974-1981 Valéry Giscard d'Estaing (ur. 1926). Wobec narastających trudności gospodarczych w wyborach parlamentarnych w 1981 r. zwyciężyła lewica, a na prezydenta wybrano François Mitteranda (1916-96) (reelekcja w 1988 r.), który rozpoczął realizację radykalnych reform społeczno-gospodarczych, zawieszonych w 1986 r. przez centro-prawicowy rząd Jacques Chiraca (ur. 1932). Zacieśniono współpracę gospodarcza i wojskową z państwami Europy Zachodniej. W latach 1988-1993 rządy przejęli ponownie socjaliści wprowadzając liberalny program gospodarczy. W 1992 r. w referendum powszechnym Francuzi opowiedzieli się za traktatem z Maastricht (podstawowy dokument wyznaczający ramy integracji europejskiej na mocy, którego powołano Unie Europejską). W 1993 r. lewica poniosła klęskę w wyborach parlamentarnych, utworzono rząd koalicji centroprawicowej. W tym samym roku Francja ratyfikowała traktat o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a także została członkiem Unii Europejskiej (od 1999 r. realizuje wspólną walutę euro). Nawiązała także stosunki polityczne i gospodarcze z krajami postkomunistycznymi oraz państwami byłego ZSRR. W 1995 r. prezydentem Francji został Jacques Chirac (ur. 1932) - reelekcja w 2002 roku. Francja dąży do tego, by tworzyć bardziej zintegrowane i sprawne systemy obrony i bezpieczeństwa. Jednakże Francuzi odrzucili ratyfikację Europejskiej Konstytucji w maju 2005.

Francja jest republiką parlamentarno-prezydencką, której głową jest prezydent (od 2007 roku Nicolas Sarkozy), wybierany na 5 lat w głosowaniu powszechnym. Władza wykonawcza spoczywa w rękach prezydenta oraz rządu na czele z premierem, mianowanym przez prezydenta. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament - Zgromadzenie Narodowe (577 członków) i Senat (321 członków).

francja-historia
Istotny wpływ na współczesne społeczeństwo francuskie oraz na ruch turystyczny we Francji wywarły częste zmiany obszaru kraju, a także liczni cudzoziemcy. Zmiany następowały począwszy od najdawniejszych czasów, kiedy na terytorium Francji przebywali Celtowie, których korzenie znajdują się na obszarze obecnej Bretanii, a także Rzymianie, którzy pozostawili po sobie liczne zabytki. Regiony takie jak Kraj Basków, Korsyka, Burgundia, Normandia, Langwedocja czy Alzacja mocno podkreślają swoją odrębność w stosunku do pozostałej części kraju, swoją odmienność ukształtowaną przez historię każdego z tych regionów. Posiadają one swoją kulturę, niezwykłe zabytki oraz charakterystyczne tradycje, które kształtowały się przez wieki. Wszystkie te czynniki stanowią podstawę atrakcyjności tych regionów. W wyniku działalności kolonizacyjnej Francuzów na terenie Afryki, począwszy od lat 50 XX wieku na obszar Francji napływają imigranci z byłego imperium kolonialnego. Szczególnie dużo ludności przybywa z obszaru Afryki Północnej (z Maghrebu, głównie z Maroka, Algierii i Tunezji). Równie częste i atrakcyjne dla Francuzów są wyjazdy do departamentów zamorskich Francji, m.in. na Gwadelupę i Martynikę na Antylach, do Gujany Francuskiej w Ameryce Południowej oraz na wyspę Reunion na Oceanie Indyjskim.

do góry ^

Przewodnik